Vlaanderen
OVAM Toon navigatie menu

Bouwen in de circulaire economie

Duurzaam bouwen wordt vaak herleid tot energiezuinig bouwen. Een doordacht gebruik van materialen is echter - op lange termijn-  minstens even belangrijk om onze voetafdruk verder te verminderen. Daarom is circulair bouwen, in al zijn facetten, de toekomst van de bouwindustrie.
Met dank aan Pixii en OVAM voor inhoud en inspiratie.

Green Deal Circulair Bouwen

3 x 5 principes

In een circulaire bouweconomie worden producten en materialen zoveel mogelijk hergebruikt en het restafval geminimaliseerd. We onderscheiden drie hoofdprincipes met telkens 5 subprincipes.

  • A. Veranderingsgericht

    Veranderingsgericht ontwerpen en bouwen is een ontwerp- en bouwstrategie die er van uitgaat dat de noden en wensen van gebruikers en de maatschappij zullen blijven veranderen. Het doel is dan ook gebouwen te creëren die die verandering efficiënt ondersteunen.
     
  • B. Circulair

    Bij circulair bouwen staan uiteraard de principes van de circulaire economie voorop. In essentie gaat het erom dat materialen zoveel mogelijk hergebruikt en gerecycleerd worden met een zo hoog mogelijk waardebehoud. Dit vergt nieuwe businessmodellen en samenwerking doorheen de bouwketen.
     
  • C. Materialenpaspoort

    Materialen kunnen maar hoogwaardig (en veilig) opnieuw ingezet worden als ze een identiteit en gedocumenteerde historiek hebben. Het concept van een materialenpaspoort registreert alle materialen in een gebouw op een digitaal platform en maakt gebouwen zo tot een waarachtig grondstoffendepot.

Bronnen: Danish Environmental Agency's Innovation Program: Building a Circular Future en OVAM: Veranderingsgericht bouwen: ontwikkeling van een beleids- en transitiekader.

A. Veranderings­gericht

Materialen

Kies materialen met eigenschappen die hergebruik mogelijk maken.
 

Levenscyclus

Ontwerp het gebouw met de hele levenscyclus voor ogen.
 

Standaarden

Ontwerp een 'eenvoudig' gebouw dat in een groter context-systeem past.
 

Verbindingen

Kies omkeerbare verbindingen die herhaaldelijk monteren en demonteren verdragen.
 

Deconstructie

Plan tegelijk met de bouw de deconstructie/aanpassing van het gebouw.
 

B. Circulaire economie

Nieuwe activiteiten

Om kringlopen te sluiten, zijn er nieuwe bedrijven en nieuwe functies nodig.
 

Stimuli

Elke partner in de keten moet economische baten hebben.
 

Businessmodellen

In plaats van producten te verkopen, moeten bedrijven gebruikers een dienst bieden.
 

Partnerschappen

Samenwerking over de keten heen is belangrijk. Kringlopen sluiten doe je niet alleen.
 

Waardebehoud

De waarde van materialen moet zo hoog mogelijk gehouden worden.
 

C. Materialen­paspoort

Documentatie

Documentatie

Om de waarde van alle materialen te behouden, is voortdurende documentatie cruciaal.
Identificatie

Identificatie

Identificatie van individuele onderdelen is belangrijk voor een efficiënt beheer.
Onderhoud

Onderhoud

Om de waarde van alle materialen te behouden, is degelijk onderhoud cruciaal.
Veiligheid

Veiligheid

Voorzie veiligheidsprocedures om alle levensfasen van een gebouw veilig aan te vatten.
Tussentijd

Tussentijd

Voorzie informatie over hoe materialen tussen levensfasen in behandeld moeten worden.

Cases

Doeners in Vlaanderen

Doeners in Vlaanderen

Deze databank van Vlaanderen Circulair bundelt voorbeelden van circulaire economie. Bouw is één van de thema's.

Naar de databank >

 

Praktijkvoorbeelden veranderingsgericht bouwen

Praktijkvoorbeelden veranderingsgericht bouwen

OVAM verzamelde en documenteerde een reeks praktijkvoorbeelden van veranderingsgericht bouwen.

Naar de voorbeelden >

Interessante projecten

Totem: milieu-impact van gebouwen berekenen (BE)

Totem: milieu-impact van gebouwen berekenen (BE)

Om de Belgische bouwsector te ondersteunen bij het objectiveren en verminderen van de milieu-impact van gebouwen, hebben de drie gewesten de tool TOTEM [Tool to Optimise the Total Environmental impact of Materials] ontwikkeld. De partners in het project zijn de OVAM, Leefmilieu Brussel en de Service Public de Wallonie.

Naar de tool >

Buildings as Materials Bank

Buildings as Materials Bank (EU)

BAMB is een Europees project dat 15 partners samenbrengt met één doel: een systeemverandering teweeg brengen in de bouwsector door circulaire oplossingen te creëren.

Meer weten >

Kamp C Circulair Bedrijventerrein (BE)

Om circulair bouwen in de praktijk te brengen, ontwikkelt Kamp C een circulair bedrijventerrein haar site. Het eerste circulair gebouw wordt ’t Centrum, een 3D print infrastructuur voor de bouw en de opstart van een fablab/makers space voor bouwbedrijven.

Meer weten >

De Potterij

De Potterij (BE)

OVAM is sinds mei 2015 eigenaar van de Potterij, een verwaarloosde site in de Mechelse binnenstad. De ambitie leeft om op de site een plaats te creëren waar jonge, innovatieve en creatieve ondernemers aan de slag kunnen met projecten in het kader van circulaire economie.

Meer weten >

WoonC: minder huis meer vrijheid

WoonC: minder huis meer vrijheid (BE)

Circulair bouwen kan wonen opnieuw betaalbaar maken. Hoe? Dat onderzoekt een groeiend en ambitieus netwerk van onderzoekers, bedrijven, overheden en middenveldorganisaties.

Meer weten >

Madaster

Madaster (NL)

Het doel van Madaster is afval te elimineren door materialen een identiteit te geven. Het Madaster platform fungeert als een publieke, online bibliotheek van materialen in de gebouwde omgeving. Het Madaster platform registreert, ordent, bewaart en ontsluit data.

Meer weten >

Publicaties

Veranderingsgericht bouwen: ontwikkeling van een beleids- en transitiekader

Veranderingsgericht bouwen: ontwikkeling van een beleids- en transitiekader

Vandaag wordt duurzaam bouwen vaak nog herleid tot energiezuinig bouwen. Een doordacht gebruik van materialen is - op lange termijn-  minstens even belangrijk om onze voetafdruk verder te verminderen. Deze studie maakt verkenningen voor de Vlaamse bouwpraktijk. Uitgevoerd door VITO, VUB en KU Leuven maakte in de periode 2014-2015.

Meer weten >

24 ontwerprichtlijnen voor veranderingsgericht bouwen

24 ontwerprichtlijnen voor veranderingsgericht bouwen

Om veranderingsgericht bouwen al vanaf de eerste bouwontwerpfase te implementeren, stelde de OVAM in 2015 in samenwerking met een aantal onderzoeksinstellingen (VUB, VITO en KU Leuven) en architectenbureaus, 23 algemene ontwerprichtlijnen op.

Meer weten >

Living Lab: (re)making healthy spaces?

Living Lab: (re)making healthy spaces?

In de studie ‘Living Lab: (re)making healthy spaces?’  voerde het studiebureau Ceraa, i.o.v. de OVAM en LNE, een onderzoek uit naar de binnenluchtkwaliteit van gebouwen. De OVAM bestudeerde welke rol het aspect ‘veranderingsgericht bouwen’ daarin speelt.

Meer weten >

 

Circulair bouwen: Kansen voor vooral slopers en groothandels

Circulair bouwen: Kansen voor vooral slopers en groothandels

Om nieuwbouw nog milieuvriendelijker te maken is de volgende stap het aanpakken van het bouwproces en de bouwmaterialen. Dit kan door een circulair systeem waarbij de herbruikbaarheid van producten en grondstoffen als uitgangspunt wordt genomen. Het doel is het reduceren van restafval en de CO2-uitstoot en het ontwikkelen van waardevaste gebouwen. Deze publicatie onderzoekt hoe dit toepasbaar is in het bouwproces.

Downloaden >

 

Building a circular future

Building a circular future

Dit gratis e-boek biedt inspiratie door een set van principes te beschrijven en goede praktijken naar voren te schuiven. Oplossingen, innovaties en vindingrijkheid die uitzicht geven op een circulaire toekomst.

Downloaden (92MB) >

Innovatiepaper Circulair bouwen

Innovatiepaper Circulair bouwen

Deze publicatie geeft een overzicht van wat de circulaire economie voor de bouwsector betekent of kan betekenen, in haar technische en economische aspecten. Via een stand van zaken vandaag, en een blik op de toekomstige uitdagingen, worden de bouwprofessionelen aan de hand van concrete voorbeelden geïnformeerd en geïnspireerd en kunnen zij proactief anticiperen op deze evolutie.

Downloaden >

 

Blogs

MO*: Koplopers in circulair bouwen

MO*: Koplopers in circulair bouwen

"Vandaag ondergaan ook Vlaanderen en Brussel de transitie naar een circulaire economie. Ook de bouwsector, goed voor zo’n 40% van alle afval in de EU, maakt zo’n omwenteling. Al gebeurt dat maar traag. Bouwen volgens gesloten kringlopen stelt immers de rol en relevantie van de architect, aannemer en materiaalproducent in vraag. Koplopers die dat inzien, werpen een nieuw licht op de zogezegd traditionele bouwsector."

Meer lezen >

 

De Wijk van Morgen: Circulair Bouwen

De Wijk van Morgen: circulair bouwen

Op dit platform worden de nieuwste ontwikkelingen uit de bouwsector getoond. Je vindt er een dossier gewijd aan circulair bouwen.

Meer lezen >

VCB Blog Circulaire bouweconomie

VCB Blog Circulaire bouweconomie

De Vlaamse Confederatie Bouw zet haar schouders onder een waterdichte kringloop van bouwmaterialen en grondverzet in Vlaanderen. Circulair bouwen is dan ook stilaan de maatstaf. Deze blog volgt de ontwikkelingen.

Meer lezen >

Beleid in Vlaanderen

Beleidsprogramma Materiaalbewust bouwen in kringlopen

Beleidsprogramma Materiaalbewust bouwen in kringlopen

Dit beleidsprogramma wil een richtinggevend en inspirerend kader aanreiken om bewuster met materialen om te gaan. Het wordt hét Vlaamse referentie - document om de noodzakelijke versnelling in het duurzame materialenbeheer in de bouwsector te realiseren.

Downloaden >

Actieprogramma materiaalbewust bouwen 2017-2018

Actieprogramma materiaalbewust bouwen 2017-2018

Dit actieprogramma geeft een overzicht in detail van de inspanningen die in Vlaanderen geleverd worden op het vlak van materiaalbewust bouwen.

Meer weten >

Selectief slopen & ontmantelen

Selectief slopen & ontmantelen

Een hoogwaardig gesloten cyclus met maximaal hergebruik van bouwmaterialen start bij het selectief slopen en/of ontmantelen. Door selectief te slopen en te ontmantelen scheiden we bouwafvalstoffen op de werf, aan de bron dus.

Meer weten >

Kringlopen van bouwmaterialen sluiten

Kringlopen van bouwmaterialen sluiten

Ongeveer 95% (op gewichtsbasis) van het bouw- en sloopafval bestaat uit steenachtig puin. Er komen ook tal van niet-steenachtige materialen vrij: vlakglas, kunststof, gipskarton, dakbitumen, metalen... De komende jaren streeft de OVAM ernaar om die kringlopen verder zo hoogwaardig mogelijk te sluiten of te hertekenen indien nodig.

meer weten >